آیا تغییر شخصیت پس از سی سالگی ناممکن است؟

آیا تغییر شخصیت پس از سی سالگی ناممکن است؟

این ایده که شخصیت در حول و حوش سی سالگی از تغییر باز می ماند و تغییر شخصیت پس از سی سالگی ناممکن است سخنی تازه نیست. در سال ۱۸۹۰ بود که برای نخستین بار این نظریه توجه عموم را به خود جلب کرد. در آن سال ویلیام جیمز William Jmaes در کتاب درسی “اصول روانشناسی” این ایده را مطرح نمود. او نوشت: اکثر ما در سن سی سالگی شخصیتمان شبیه”خمیر گچی سفت شده” است که دیگر هرگز نرم نخواهد شد.

اما آیا این گفته صحیح است؟ آیا هنگامی که به پختگی سی سالگی برسیم دیگر نمی توانیم خود را تغییر دهیم؟ بر طبق نظرات روانشناسان این گفته تا حدودی صحیح به نظر می آید. کیرستن گادفری Kirsten Godfrey روانشناس شغلی به The Independent گفت: شخصیت مجموعه ای نسبتا پایدار از الگوهای فکری، احساسی و رفتاریست. برای نمونه حالت روانی (mood) در مقایسه با شخصیت بسیار گذراتر است. این گونه می توان درک کرد که شخصیت به دنبال جوانی و در پی آن در دهه بیست به نقطه اوج ماندگاری میرسد و در سی سالگی به طور کامل شکل میگیرد.

او در این عقیده تنها نیست. دیوید باس David Buss  استاد دانشگاه تگزاس نیز به The Independent می گوید:خلاصه مطلب این است که خصلت های شخصیتی افراد به مرور زمان – و صد البته در سی سالگی- ثابت می مانند.

بسیاری از مردم در می یابند که دگرگونی عادات و ویژگی های شخصیتیشان در سی سالگی سخت تر میگردد:

ریچارد ۳۱ ساله به  The Independent گفت: من یک دهه برای بهبود شخصیتم وقت صرف کردم و عاداتی را که در خود ایجاد کردم بسیار ماندگارتر از عاداتیست که اکنون روی آنها کار میکنم. حس میکنم با گذشت زمان در روزمرگی ها گیر میافتم و این امر دگرگونی را سخت تر مینماید. بخشی از این سختی به این سبب است که با گذر عمر،  زندگی شلوغتر می شود و مغز ما نیز ظاهرا بیشتر تثبیت می گردد.

روانشناس شغلی کارول روث ول Carol Rothwell این گفته را تایید می کند:

“این گفته درست است که با گذر عمر رشد شخصیت سختتر می گردد و برخی از افراد بیشتر در مسیرشان گیر می افتند. برخی از افراد حتی از زمان نوجوانی رشد شخصیتشان متوقف میگردد.”

روانشناسان معمولا خصوصیات شخصیتی را به پنج گروه تقسیم می کنند: آزادی، برونگرایی، سازگاری، پیروی از وجدان و عصبیت.

این پنج خصیصه اصلی به وسیله حالات روانی تاثیر نمی پذیرد و بسیاری از مطالعات حاکی از آن است که این خصوصیات ژنتیکی هستند. اما هنگامی که به لحاظ شخصیتی پخته می شویم این خصوصیات همچنان در حال شکل گیری هستند. در سن سی سالگی اکثر مردم به این پختگی میرسند.

اما بر طبق پژوهشهای باس این گفته بدین معنی نیست که هر پنج خصوصیت اصلی به طور کامل شکل میگیرند. او می گوید پس از سی سالگی مردم عموما کمتر خصوصیت عصبیت را نشان میدهند و بنابراین به لحاظ عواطف پایدارترند. ضمنا بسیاری از افراد بالای سی سال می توانند گواهی دهند که در این سن بیشتر احساس امنیت در خودشان می کنند.

لیزا سی و هشت ساله می گوید: فکر نمیکنم شخصیت با ثبات می شود. تنها به نظر میرسد افراد بالای سی سال از اینکه خودشان باشند راحتتر هستند به جای آنکه در پی رضایت دیگران باشند. وقتی با تجربیات سی سالگی به بعد رشد می کنید آغاز به شناخت بهتر از خود می نمایید.

استو ۳۷ ساله نیز موافق است: اکنون درک بهتری از آنکه هستم دارم و تمایل کمتری برای کوتاه آمدن یا توافق و تطابق در مورد عقاید اصلی ام دارم.

باس میگوید اما با کاهش عصبیت دو خصوصیت دیگر تغییر میکند که معمولا پس از سی سالگی رخ میدهد:  افراد با افزایش سن امتیاز بالاتری در سازگاری میگیرند، به سخنی دیگر کمتر سلطه جو و تهاجمی می شوند و به طریقی مشابه معمولا امتیاز بالاتری در پیروی از وجدان میگیرند. به عبارت بهتر تا حدی مسئولیت پذیرتر و مستقل تر می شوند.

روث ول بر این باور است که این موضوع پیچیده و مشکل است:

ما محصول طرح اولیه ثابتی نیستیم و در واقع تلفیقی از تجارب، موقعیت ها و انگیزه هایی هستیم که پتانسیل کامل ما را شکل میدهد. تجربه زندگی و اینکه چه کسی را در زندگی میبینیم بر روی شخصیت ما اثر گذار است. تجربیات و آدمهای مناسب معمولا سرعت مارا در راهی شتاب میدهد که منجر به شتاب در به منصه ظهور رساندن توانمان می شود. رویدادهای ناگوار نیز بر روی شخصیت ما اثر گذار است.او در ادامه خاطرنشان می کند هنگامی که جوانتریم از انعطاف پذیری بالاتری برخورداریم و رویدادها و تجارب زندگی، شخصیت ما را شکل میدهد.

گادفری نیز موافق است: شیوه ای که به آن به شخصیت می اندیشیم شبیه کاردستی منحصر به فرد است-  به بیانی دیگر هر شخص برای ما منحصر به فرد است. شخصیت ما تا حدی از لحظه ای شکل میگیرد که متولد می شویم و دستخوش رویدادهایی می شویم که بیشتر آنها تمی مثبت دارد. اما حتی پس از سی سالگی این ابزار می تواند همچنان تمی مثبت داشته باشد و به ویژه از رویدادهایی مهم مانند بچه دار شدن، آغاز به حرفه ای تازه یا گذشتن از تجربه داغدیدگی اثر پذیرد.

بنابراین به جای آنکه شخصیت را مانند خمیرگچ خشک شده در نظر بگیریم شاید بهتر است آن را مانند خمیر گچی ببینیم که کاملا خشک نشده است.

پائول تی کوستا جی آر Paul T.Costa Jr روانشناس آمریکایی می گوید:

اینگونه نیست که شخصیت کاملا شکل گرفته باشد و نتوانیم تغییرش دهیم اما می توان گفت که نسبتا پایدار و منسجم شده است. آنچه در سی و پنج و چهل سالگی میبینید در هشتاد و پنج و نود سالگی هم مشاهده میکنید. هیچ مورد سحر آمیزی درباره سی سالگی وجود ندارد بنابراین لزومی ندارد که از آن بترسید یا فکر کنید مانند سنگ می شوید. اما چنانچه از منظر رشدی به آن نگاه کنید می توانید خرد و حکمت موجود در آن را ببینید.

جالب است بدانید در مطالعه ای که در سال ۲۰۰۳ صورت پذیرفت “تئوری خمیرگچی” کاملا زیر سوال رفت. پژوهشگران دانشگاه برکلی Berkely کالیفرنیا گفتند: برای بسیاری از مردم سی سالگی آغاز انسجام زندگیست. این گفته بدان معنی است که شخصیت ما در آن سن بسیار تاثیرپذیر است چرا که محیط زندگی بسیار متفاوت می شود.

به هر حال در هر سنی که باشید می توانید برای تغییر در شخصیت تان تلاش کنید. تنها نکته این است که این تلاش هنگامی که جوانتر هستید آسانتر خواهد بود.

ثریا مرعشی

ثریا مرعشی

مترجم