9 چیزی که مغزتان دارد به شما می‌گوید هنگامی که دژاوو را تجربه می‌کنید

۹ چیزی که مغزتان دارد به شما می‌گوید هنگامی که دژاوو را تجربه می‌کنید

برندی نیل و جی آر ثورپ

Brandi Neal & JR Thorpe

اگر تا به حال دژاوو(آشنا پنداری) داشته‌اید- احساسی که گویی در حال انجام کاری هستید که پیش از این روی داده است- پس می‌دانید که می‌تواند مشابه بودن در سریالهای علمی تخیلی باشد. اما هنگامی که دژاوو را تجربه می‌کنید در واقع مغزتان دارد چیزی به شما می‌گوید. حین دژاوو که واژه‌ای فرانسوی به معنای “قبلا دیده شده” است – حس می‌کنید که انگار شخصی را پیش از این دیده‌اید یا قبلاً در چنین جایی بوده‌اید.

طبق آنچه علم در اختیارمان می‌گذارد همه اینها در سرتان می‌گذرد. در سال ۲۰۱۴ Scientific American گزارشی را منتشر کرد مبنی بر اینکه حمله‌ای کوچک در مغز که مسئول شکل‌گیری و بازیابی حافظه است، می‌تواند دلیل این باشد که ناگهان چیزی را آشنا می‌یابید به رغم آنکه تا پیش از آن هرگز تجربه‌اش نکرده‌اید.

روانشناس و عصب‌شناس دکتر صنم حافظ Sanam Hafeez می‌گوید: در واقع دانشمندان شناختی می‌دانند که هنگام تجربه دژاوو دقیقاً چه اتفاقی در مغز روی می‌دهد. یک بخش از هیپوکامپوس، یک بخش کوچک منحنی در مغز، دو نوع مدار عصبی را فعال می‌کنند که همزمان یکی تجربیات حال حاضر را جذب می‌کند و مدارهای سری دوم خاطرات را ارزیابی می‌کنند. چنین پیشامدی حسی به ما می‌دهد که چیزی را پیش از این دیده‌ایم یا تجربه کرده‌ایم که اغلب هم جای نگرانی ندارد. ۷۰ درصد افراد دژاوو را تجربه کرده‌اند. اگر نمی‌دانید که  مغزتان تلاش می‌کند چه چیزی به شما بگوید ادامه مطلب را از دست ندهید.

  • توجه نمی‌کنید. ظاهرا هر چه حواستان بیشتر پرت باشد احتمال تجربه دژاوو بیشتر می‌شود. این ایده به نام تئوری split-perception معروف است؛ اگر در حال نگاه به تلفن‌تان هستید یا حواستان جای دیگریست و فقط نگاه کوتاهی به اطرافتان بیاندازید، ادراک شما ممکن است به دو بخش تقسیم شود به جای آنکه به صورت یک بخش باقی بماند و همین امر باعث سردرگمی هیپوکامپوس می‌شود. با نگاه دقیق به چیزها این حس کمرنگ می‌شود.

  • این تجربه واقعاً روی داده است. گاهی هنگامی که دژاوو را تجربه می‌کنید ممکن است واقعاً دژاوو نباشد. حس آشنا می‌تواند به سادگی به این دلیل به شما دست بدهد که واقعاً آن را در گذشته تجربه کرده‌اید اما صرفا به یادش نمی‌آورید. مطالعه‌ای که در Current Direction in Psychological Scienceدر سال ۲۰۰۸ انتشار یافت، دریافت که دژاوو ارتباط دارد با چیزهایی که پیش‌تر دیده‌اید یا انجام داده‌اید حتی اگر آن را به یاد نیاورید. جالب است که بدانید پژوهشی که در سال ۲۰۱۸ در Consciousness and Cognition انتشار یافت، این را کشف کرد که در دژاوو فضا نیز اهمیت دارد: اگر جهت گیری یک فضا هم‌راستای موقعیتی دیگر باشد ممکن است دژاوو را تجربه کنید حتی اگر دو مکان کوچکترین شباهتی به هم نداشته باشند.

  • شما چشم غالب دارید. در حالی که ممکن است فکر کنید دید هر دو چشم شما یکسان است، اکثر افراد دارای چشم غالب هستند که در تجربه دژاوو نقش دارد. دکتر مایکل رویزن Michael Roizen ودکتر مهمت از Mehmet Oz به Cleveland Plain Dealer توضیح دادند: اگر چشم غالبتان اطلاعاتی را به هیپوکامپوس بفرستد پیش از آنکه هر دو چشم متمرکز شوند و داده‌هایی را به عنوان تجربه آگاهانه ثبت کنند مغزتان به شما خواهد گفت: “من قبلاً آن را دیده‌ام” که صحیح است اما درست به اندازه چند نانوثانیه پیش بوده است. البته هنوز شواهد علمی‌ای وجود ندارند که از این تئوری حمایت کنند.

  • نیاز به خواب بیشتری دارید. اگر خوابتان ناکافی باشد دژاووی بیشتری نسبت به مواقع عادی تجربه خواهید کرد و مغزتان به شما می‌گوید که باید مدت زمان بیشتری چشم‌تان را روی هم بگذارید. استرس، خستگی و سفر زیاد می‌تواند محرکی برای تجربه مکرر دژاوو باشد. البته هنوز مشخص نشده که چرا خستگی و استرس تجربه دژاوو را افزایش می‌دهند اما ممکن است مربوط به فشاری باشد که مغز متحمل می‌شود و در نتیجه دست به تفسیرهای اشتباه می‌زند.

  • حافظه‌تان دارد خودش را تصحیح می‌کند. بر طبق مطالعه‌ای که در سال ۲۰۱۳ در Frontiers in Neuroscience انتشار یافت، یکی از دلایل اینکه چرا افراد دژاوو دارند پدیده‌ای تحت عنوان عدم مطابقت حافظه است. پژوهشگران دریافتند که بخش‌هایی از مغز که با تعارض حافظه مرتبط است احتمالاً پشت این قضیه باشد و آن را به عنوان آگاهی آگاهانه توصیف کردند از ناهمخوانی در نشانه‌های حافظه که دارد خودش را تصحیح می‌کند. مطابق این تئوری هیپوکامپوس دژاوو را تولید می‌‌کند چرا که در حال به یاد آوردن چیزی هستید که تا اندازه‌ای نادرست است.

  • می‌تواند نشانه صرع باشد. در حالی که تجربه دژاوو هر از چند گاهی معمول است تجربه مکرر آن می‌تواند علامتی باشد که چیزی دارد اشتباه پیش می‌رود. حافظ به Bustle می‌گوید: دژاوو معمولاً در بیماران دچار صرع گزارش می‌شود. برای افرادی با اختلال، دژاوو می‌تواند به واسطه حمله موضعی ایجاد شود که در بخش کوچکی از مغز رخ می‌دهد و می‌تواند تجربیات و احساسات بهم خوردن را القا کند مانند حس طعم چیزی روی زبانتان که در واقع وجود ندارد. اگر فراوان رخ دهد و همراه نشانه‌هایی مانند تجربیات دیداری غیرعادی، مشکل در دید یا عملیات حرکتی مانند حرکت چهره‌ای و دهانی شود بهتر است نظر پزشک را جویا شوید.

  • دژاوو در زندگی گذشته‌تان رخ داده است. دکتر جودیث ارلفJudith Orlooff نویسنده کتاب Second Sight می‌گوید: اگر به زندگی گذشته باور داشته باشد دژاوو می‌تواند هنگامی رخ دهد که چیزی را اکنون تجربه کرده‌اید که در زندگی پیشین شما رخ داده است. او از نمونه‌ای مثال می‌آورد که زنی یک مرد را ملاقات کرد و درست همان لحظه دانست که قرار است با او ازدواج کند. این زوج احساس می‌کردند که در همه زندگی‌شان طرف مقابل را می‌شناخته‌اند. موقعیت هایی وجود دارند که زمان به مشکل بر میخورد، قوانین خم می‌شوند و تغییر مسیر می‌دهند و اینجاست که جادو اتفاق می‌افتد. لحظه‌های جادویی که می‌درخشند. این جا دژاوو رخ می‌دهد. این اتفاق در هر جایی، هر زمانی و برای هر شخصی می‌تواند روی دهد.

کارمند آژانس املاک به شما خانه‌ای را نشان می‌دهد که به نظرتان آشنا می‌رسد و حس خوبی نسبت به آنجا دارید به طوری که می‌دانید این همان خانه شماست. یا شاید وارد رستورانی شوید و در یک گوشه زنی را ببینید که حس کنید با او خویشاوند هستید. اجازه ندهید این احتمالات از کنارتان بگذرند. به آنها توجه نموده و زیر ذره‌بین قرارشان دهید.

مطالعه‌ای درباره دژاوو در سال ۲۰۱۸ در Psychological Science انجام شد که ارزش توجه دارد و آشکار ساخت در حالی که افرادی که دژاوو را تجربه می‌کنند قویاً بر این باور هستند که بر اساس تجربه دژاوو توانایی پیشگویی آینده را دارند اما در واقع توهمی بیش نیست. رایج است که تجربه دژاوو حسی شبیه ماورای طبیعی بودن را به شخص القا کند اما این مطالعه می‌گوید صحت چنین ادعایی را به سختی می‌توان راستی‌آزمایی کرد.

۸-در مسیر زندگی‌تان در راه درستی قرار گرفته‌اید. اساساً زندگی پرتاب چند توپ به دیوار است و اینکه ببینید کدامشان به آن می‌چسبند. اینجاست که گاهی به شک می‌افتید که آیا در مسیر درست قرار دارید یا نه. طبق نوشته‌های رادیکا مهروترا Radhika Mehrotra در وبلاگش دژاوو ممکن است راهی باشد که مغز به شما پیام می‌فرستد که در مسیر صحیحی قرار گرفته‌اید و اساساً پیامیست از سوی خود برترتان که می‌گوید همین جهت را ادامه دهید. لازم به ذکر است که هیچ مدرک علمی برای این گفته وجود ندارد اما اندیشه‌ای زیباست چنانچه اطمینان خاطری می‌خواهید.

۹-شما در حال تجربه پدیده دیاپازون هستید. چنانچه باور به وجود جهان‌هایی دیگر داشته باشید احتمالاً می‌توانید دژاوو را نتیجه چیزی بدانید که به پدیده دیاپازون شهرت دارد. این پدیده هنگامی رخ می‌دهد که فرکانس ذهن شخصی به طور موقت با فرکانس ذهن آدمهای دیگر در جسم‌های ظریف‌شان در زندگی پس از مرگ مطابقت یابد.

به هر حال دلیل آن هر چه باشد عمدتاً معمولی تلقی می‌شود و می‌توانید اطمینان داشته باشید که اتفاق بدی برایتان نمی‌افتد. چنانچه دژاووهایی را تجربه می‌کنید که نگرانتان می‌سازد برای اطمینان خاطر با دکتر یا نورولوژیست صحبت کنید.

مترجم ثریا مرعشی

مترجم ثریا مرعشی