سیستم ایمنی

چگونه می‌توانیم سیستم ایمنی را که با افزایش سن پیر می‌شود، جوان سازیم؟

اسکات سی اندرسون   Scott C Anderson

سالمندی چند پاداش دارد: جای جوش محو می‌شود و این شانس اندک را پدید می‌آورد که خردمند شویم. اما اکثر اثرات سالمندی چندان خوب نیستند. چین و چروک، مفاصل دردناک و فراموشی تنها موارد اندکی هستند از چیزهایی که جوانان باید منتظرش باشند. اما بدترین اتفاق احتمالاً پیری سیستم ایمنی است.

با افزایش سن سیستم ایمنی مانند سابق کار نمی‌کند و عملکرد مناسب آن روندی نزولی در پیش می‌گیرد، تا جایی که دیگر توان پیشین خود را از دست می‌دهد. ضمناً غده تیموس که در سینه قرار دارد و منبع سلولهای T شکل است، کوچک می‌شود. به این ترتیب جریان سلولهای T شکل که برای یک عمر در بدن پمپاژ می‌شده است، ناگهان در حدود ۶۵ سالگی فروکش می‌کند. گویی بدن به این نتیجه می‌رسد که به اندازه کافی از پاتوژنهای جدید زندگی آموخته است.

البته این به دو دلیل اشتباه است: نخست اینکه همیشه مقدار معتنابهی پاتوژنهای تازه وجود دارد که شامل تازه‌ترین نوع است. این پاتوژنهای تازه نمونه‌های گوناگون ویروس کرونا را می‌کشد. دلیل دوم این است که سلولهای ایمنی پیر نمی‌توانند فراموش کنند. به همین علت است که پس از گذشت سالها از بهبود آبله مرغان، همچنان به وسیله ویروس مشابه آن می‌توانید دچار زونا شوید. به این پدیده زوال سیستم ایمنی ناشی از افزایش سن می‌گویند.

حتی شاید اتفاق بدتری بیافتد؛ گیرنده‌های ایمنی که مدتهاست از کار افتاده‌اند می‌توانند به وسیله میکروبهای خوش‌خیم تحریک شوند و همین امر منجر به بیماری‌های خودایمنی می‌گردد. بدون پاسخ مناسب به عفونت، بدن می‌توند در خطر دائمی التهاب، آنهم بدون سیستم ایمنی درونی نیرومند، قرار گیرد.

اثرات جانبی که می‌تواند شامل افسردگی نیز بشود

اگرچه پیری به خودی خود نقشی در مشکلات خلقی مانند افسردگی و اضطراب ندارد، التهاب می‌تواند نقش داشته باشد. این پیوند به خوبی میان التهاب و مغز ایجاد شده است و احتمالاً به سد خونی-مغزی آسیب‌پذیر به خاطر پاتوژنها و متعاقب آن ضدحمله سیستم ایمنی مرتبط است.

افسردگی و اضطراب می‌توانند ترکیبات میکروبهای معده را تغییر دهند و همین امر چرخه معیوبی را می‌سازد که به سختی می‌توان از آن خارج شد. به همراه از دست رفتن سلولهای ایمنی تازه، انباشتگی سلولهای سالخورده شکل می‌گیرد که به رغم از دست دادن خاصیت خود همچنان وجود دارند. نتیجه‌اش هم از میان رفتن تدریجی ایمنی به همراه عدم مقاومت در برابر بیماری است.

التهاب پنهانی

این اتفاق به سرعت رخ می‌دهد و حتی نیازی به بیماری یا سرماخوردگی جدی هم برای تحریک التهاب مزمن نیست. برخی از این تغییرات منطقی به نظر می‌رسند. برای مثال با بالا رفتن سن تعداد کم و کمتری از بیفیدوباکتریوم سرکوب‌کننده ایمنی داریم. مصرف شیر مستلزم جود باکتریهایی مانند بیفیدوباکتریوم است که قند پیچیده شیر را تجزیه می‌کند تا بتواند هضم گردد. شیر مادر در واقع حاوی بیفیدوباکتریوم سودمندی است و بنابراین با افزایش سن، تعداد کم و کمتری از این میکروبهای تسکین‌دهنده ایمنی دارید.

اما میکروبهای قدیمی به خاطر رژیم غذایی غلط نیز از دست می‌روند. بهترین میکروبیوتا نوع گوناگون آن است و در حالی که گونه‌های مختلف باکتریایی می‌میرند این تنوع کاهش می‌یابد. این کاهش میدان را برای باکتریهای زیان‌آور باز می‌کند و با تسلط آنها مشکلات جدی بروز می‌یابد. میکروبیوتای نامتعادل را دیسبیوتیک می‌نامند که منجر به سندروم روده نشت کننده می‌شود.

معده غشای ظریفی است که باید بگذارد مواد مغذی از میان آن بگذرد در حالی که اجازه ندهد باکتریها از آن خارج ‌شوند. اگر روده نشتی داشته باشد، می‌تواند به باکتریها اجازه دهد تا وارد جریان خون شوند و در نتیجه پاسخ ایمنی را تحریک می‌کند. اگر همچنان این نشت ادامه داشته باشد می‌تواند منجر به التهاب مزمن شود که خود اساس ده‌ها بیماری از بیماری قلبی گرفته تا دیابت و زوال عقل است. در اصل التهاب مزمن فرایند سالخوردگی را با تقویت بیماری مخصوص سالمندان شتاب می‌بخشد.

فاکتور دیگری که تنوع باکتریایی را از بین می‌برد آنتی‌بیوتیک‌ها هستند. هر بار که آنتی‌بیوتیک خوراکی مصرف می‌کنید، میلیاردها میکروب معده‌ای سالم را به همراه نوع بد آن می‌کشید. اکثر آنها دوباره باز می‌گردند، اما برخی از آنها برای همیشه از میان می‌روند.

عامل بعدی گزینه‌های کاهش یافته غذا است. برخی اوقات در یک رژیم خاص گیر می‌افتیم، که البته اگر آن رژیم مدیترانه‌ای باشد خوب است، اما اگر طرفدار پر و پا قرص فست فود باشید برایتان مشکل‌ساز می‌شود. هرچه فهرست مواد غذایی که می‌خورید محدودتر باشد، گونه‌های کلی میکروبها بیش از پیش در معده شما از میان می‌روند.

مطالعه‌ای تازه از دانشگاه بیرمنگام که توسط جیسکا کانوی و نیهاریکا دوگال انجام شده، حاکی از آن است که تغییر میکروبیوتای معده پتانسیل توقف و حتی معکوس گرداندن زوال سیستم ایمنی ناشی از افزایش سن را دارد.

در زیر به کارهایی می‌پردازیم که باید انجام دهیم

نخست از آنجایی که میکروبهای معده سالم همان نوع متنوع آن است، باید این گوناگونی را فراهیم بیاورید. رژیم غذایی گسترده شامل غذاهایی با نتوع بالای اسیدهای آمینه ( از پروتئین ) و فیبر ( از سبزیجات ) است. رژیم غذایی مدیترانه‌ای نزدیک‌ترین رژیم ممکن به حالت ایده‌ال است که حاوی سبزیجات فراوان و گاهی گوشت، به ویژه ماهی است. اما زیبایی واقعی آشپزی مدیترانه‌ای تنوع خالص خوراکیهاست.

نکته دوم این است که کمی ورزش کنید. برای دلایلی که کاملاً روشن نیست، ورزش تنوع میکروبهای معده شما را بهبود می‌بخشد. ورزش سیستم ایمنی را نیرومند می‌سازد ضمن اینکه به ساخت ماهیچه هم کمک می‌کند که منبعی خوب برای اسیدهای آمینه است که برای جنگ با عفونت لازمشان دارید. فرقی ندارد که چند سالتان است؛ به طور عمومی در هر سنی می‌توانید ماهیچه بسازید. البته ساخت ماهیچه در سنین بالا دشوارتر است، اما ناممکن نیست.

سرانجام شواهدی وجود دارد مبنی بر اینکه رژیم غذایی کم کالری می‌تواند سلولهای مرده را دور بریزد. مطالعاتی هست که نشان می‌دهد شمار سلولهای ناکارآمد با روزه کاهش می‌یابند. روزه کامل به مدت یک روز یا بیشتر مسئله‌ای جدی است، بنابراین بهتر است ابتدا با پزشک خود مشورت کنید. اما روزه‌هایی هم هست که به آن روزه متناوب می‌گویند. در این نوع روزه تنها در یک بازه چهار تا هشت ساعتی مجاز به خوردن غذاهای حاوی کالری هستید. به نظر می‌رسد روزه متناوب راهی کم آسیب برای از بین بردن سلولهای پیر است. هرچند که همچنان بهتر است برای تغییرهای ناگهانی در سبک زندگی نخست نظر پزشکتان را جویا شوید.

کارهایی که نباید انجام دهید

هرگز در یک راه و رسم واحد گیر نکنید. مطمئناً می‌توانید غذاهایی را بخورید که دوست دارید و به آهستگی تغییر مسیر بدهید. یک ساندویچ همبرگر می‌تواند به عنوان جایزه در نظر گرفته شود نه اینکه خوردن آن جزئی از سبک زندگی‌تان شود. به یاد داشته باشید که خوردن سیب زمینی سرخ شده هم به معنی مصرف سبزیجات نیست. کار دیگری که می‌توانید انجام دهید این است که مصرف شکر را به حداقل برسانید. شکر واقعاً سم نیست اما معمولاً به باکتریهای سودمند غذا نمی‌رساند. در پایان باید مراقب مصرف الکل خود باشید، چرا که نوشیدن آن منجر به سندروم روده نشت‌کننده می‌شود.

مترجم ثریا مرعشی

مترجم ثریا مرعشی

لینک مقاله