چگونه غذاهای سالم افراد را به زیادروی در خوردن سوق میدهد.

جبر تکرار

تکرار گذشته را متوقف سازید

من و همسرم هر دو کودکی دشواری را از سر گذراندیم و بارها و بارها دست به انتخابهایی اشتباه زده ایم. بنابراین مجبور بودیم ماهیت جبر تکرار را درک کنیم تا بتوانیم بر آن چیره گردیم. در زیر به نکاتی مبپردازیم که در طول این راه آموختیم:

جبرتکرار، تکرار الگوهای رفتاری منفی، ما را به سوی روابط پرچالش میکشاند و در این الگوها باقی نگه میدارد. خاطرنشان میکنم که ما میدانیم چنین رفتاری اشتباه است اما به سبب آشنا بودنشان، که اغلب ریشه در آسیب های دوران کودکی دارند، بارها و بارها به سمتشان بازمیگردیم. آیا با الگوهای رفتاری دست و پنجه نرم کرده اید که پیوسته تکرار میشوند به رغم آن که میدانید الگوهای سالمی نیستند؟ شاید سیگار میکشید یا معتاد به بازیهای کامپیوتری هستید. شاید افرادی در کنارتان باشند که به شریک زندگیشان خیانت میکنند. مهم است بدانید که شما تنها نیستید. راحت بودن با چنین الگوهایی نتیجه آشنا بودنشان در زندگیست. اما بسیاری از آنها روابط ما را محدود میکنند، آینده مان را مختل می نمایند و جلوی به فعل رسیدن پتانسیلهای ما را میگیرند.

بنابراین هنگامی که در می یابیم در حال تکرار رفتارهای ویرانگر هستیم در حال تمرین آنچه هستیم که به جبر تکرار می شناسیم. در این پست میخواهم به توصیف کامل آنچه جبرتکرارست  بپردازم، چرا کاری انجام میدهیم که میدانیم منجر به تخریب زندگیمان میشود و چگونه میتوانیم برای همیشه رفتارمان را تغییر دهیم.

جبرتکرار چگونه کار میکند؟

واژه جبرتکرار نخستین بار از سوی رواندرمانگر بنام زیگموند فروید در مقاله ای که در سال ۱۹۱۴ نوشت به کار رفت. او خاطرنشان کرد که چگونه افرادی که با رویدادهای آسیب زا بزرگ شده اند، اما لزوما آن را به یاد نمی آورند، بعدها گرایشی آشکار به درگیر شدن با رفتارهای آسیب زا دارند. میدانم که خودم گرایش ها و الگوهای خاصی دارم که به سمتشان کشیده میشوم. مهمتر از همه میدانم نسبت به نوع خاصی از آدمها گرایش دارم که آنها نیز شخصیت ها و الگوهایی خاص دارند.

برخی از آن الگوهای رفتاری ( در خودم و دیگران) سالم نیستند. ببینید شما حتی اگر به اندازه کافی زبردست باشید که بتوانید الگوهای ویرانگر را تشخیص دهید، به این سبب که برایتان آشنا هستند اغلب باز هم گرفتارشان میشوید. بنابراین کودکی که عزیزانش را دیده که بر اثر کشیدن سیگار سرطان گرفته اند خودش نیز جذب سیگار کشیدن میشود چرا که در دل این الگوهای آشنا به رغم آسیب زا بودنشان میتواند احساس راحتی کرد.

ریشه جبرتکرار چیست؟

 گفته میشود که شکل گرفتن هر عادتی چند هفته به طول می انجامد و از بین بردنش نیز به چند هفته زمان نیاز دارد. البته در مورد الگوهای رفتاری منفی، شکل گرفتن و از بین بردن بسیاری از آنها مستلزم گذشت سالهاست و شکستن الگوهای رابطه ای منفی بسته به اینکه چگونه در وجود ما ریشه دوانده است میتواند سالها به طول بیانجامد. بسیاری از کسانی که اهداف سال جدیدشان را معین میسازند در به سرانجام رساندن اهداف/انتخابهایشان شکست میخورند به این سبب است که نظم مورد نیاز برای شکل دادن یک عادت را ندارند.

بسیاری از الگوهای رفتاری ما که مطلوب نیستند طی دوران کودکی ایجاد شده اند. همه ما پدر و مادرهایمان را دیده ایم که برای فرونشاندن استرس سیگار کشیده اند، بیش از اندازه غذا خورده اند و برای به دست آوردن آنچه میخواهند بر سر یکدیگر فریاد کشیده اند. در طی آن سالهای سازنده ما اغلب به وسیله دیدن آنچه پدر و مادرمان انجام میدهند بیشتر آموخته ایم تا با شنیدن آنچه به ما گفته اند. حتی این قضیه زمانی درستتر به نظر میرسد که دیده هایمان با شنیده هایمان سازگار نباشند. حتی یک کودک پنج ساله هم توان تشخیص رفتار ریاکارانه را دارد.

بازآفرینی تجربه آسیب زای روانی چیست؟

بازآفرینی تجربه آسیب زای روانی فرایندیست که شامل ایجاد الگوها، نگرش ها و افکار تکرار شونده رفتاری به گونه ای وسواسی و اجباریست و هدفش حل و شفای تجربیات آسیب زای گذشته است. بازآفرینی از خلال گذشته ما بر میخیزد و میتواند به طور جدی زندگی و روابط اکنون ما را به خطر اندازد.

به بیان دیگر کاری را بارها و بارها انجام میدهیم در حالی که انتظار نتیجه ای متفاوت را داریم.

همان طور که میدانیم این تعریفی از دیوانگیست.

ما به عنوان کودک شاهد تکرار این رفتارها هستیم تا آنکه برایمان تبدیل به چیزی آشنا گردد. شاید به طور کامل این رفتارها را نپذیریم اما به هر حال به دلیل آشنا بودنشان با آنها احساس راحتی میکنیم. مهم نیست رفتارهایی که شاهدش هستیم تا چه اندازه ترسناک باشند چرا که چیزی ترسناکتر وجود دارد:       نا شناخته های ناآشنا!

با دانستن یک چیز حتی اگر منفی باشد میدانیم اوضاع چگونه پیش میرود، وقوع چه اتفاقهایی محتملتر است و پایان کار چه میشودی. از سویی دیگر وقتی با چیزی ناشناخته سروکار داریم همه چیز روی هوا وبنابراین خارج از کنترل ماست. این برای یک کودک به گونه ای باورنکردنی ترسناک است. نکته مهم دیگری که باید به آن توجه کنیم این است که بازآفرینی در سطح خودآگاه صورت نمیپذیرد، بلکه این الگوها در نتیجه درد وآشفتگی ما در سطح ناخودآگاه بر میخیزند. افزون بر آن به این دلیل که ما آگاهانه این الگوها را برنمیگزینیم، آگاهانه نیز نمیتوانیم چیز متفاوتی را انتخاب کنیم. در واقع هیچ چیز به جز افکار، اعمال و پاسخهای ما در سیطره کنترلمان نیست. اما هنگامی که به وسیله الگوهای رفتاری آسیب میبینیم، آشنایی با آنها سبب راحتی ما با آنها میشود.

چگونه گذشته آسیب زایمان به دست فراموشی بسپریم

پدرخوانده ام فرانک گاروین بسیار حساس بود که چگونه حوله های حمام را تا کند. گاهی حوله هایی را که به نظرش به شیوه درستی تا نشده بودند بر روی زمین می انداخت تا دوباره آنطوری تا کند که فکر میکرد صحیح است. به همین خاطر تا کردن حوله در حضورش به سختی مرا عصبی میکرد و جالب اینکه حتی تا همین امروز هم من به شیوه او حوله های حمام را تا میکنم. هنگام تا کردن حوله ها هم همیشه به یاد او می افتم با اینکه از درگذشتش چند دهه میگذرد. بنابراین هر بار که حوله ها را تا میکنم با افکاری واقعی روبرو میشوم که ریشه در روابط جبر تکرار دوران کودکیم دارند.

چرا به عادات بد و رفتارهای منفی گرایش داریم با اینکه میدانیم نتایج ویرانگری به بار می آورند؟

چرا پروانه جذب شعله آتش میشود در حالی که میداند عاقبت در آن میسوزد؟ همانطور که در بالا ذکر شد ما به سوی پدیده هایی که برایمان آشنا باشند کشش پیدا میکنیم. جبرتکرار به این معناست که الگوهای رفتاری به لحاظ عاطفی جزئی از آنچه هستیم میشوند و شکستن الگوهای منفی میتواند بسیار دشوار (اما نه ناممکن) باشد. هنگامی که الگویی رفتاری در سطح عاطفی در ما ریشه دوانده باشد (همانطور که عادات در ما ریشه دوانده اند) افکار عقلانی و منطفی اثر چندانی روی آنها ندارند.

افراد سیگاری میدانند که این عادت خطرناک، پرهزینه و نیز تهدیدی برای زندگیست اما همچنان به سیگار کسیدن ادامه میدهند. خبرخوش این است که شکستن الگویهای رابطه ای ناسالم به سادگی با اعتراف به آنها آغاز میگردد.

جبر تکرار چگونه بر شخصیت های متفاوت تاثیر میگذارد؟

 همانطور که در مقالات دیگرم اشاره کرده ام من با موضوع اعتماد مشکل دارم. به طور دقیقتر ترسی در وجود من هست که عزیزانم مرا ترک میکنند. پدر و مادرم زمانی که تنها شش ماه داشتم از هم جدا شدند. مادر و پدرخوانده ام نیز در ده سالگیم از هم جدا شدند. فرانک، مردی که در تمام سالهای کودکی او را پدر صدا میکردم وقتی که دبیرستانی بودم درگذشت.

بنابراین در کودکی به طور ضمنی آموختم هر آن که نزدیکم میبود عاقبت ترکم خواهد کرد.

همسرم الگوی مشابهی در زندگیش ایجاد کرده بود. اما در مورد او آموخته بود که دیگران را پس بزند و از خود براند، در حالی که من مثل زنجیری به پای عزیزانم میپیچیدم. بنابراین در بسیاری از روابط عاطفی پیشینم جذب زنانی میشدم که آنها نیز دارای الگوهای جبرتکرار بودند که ریشه در گذشته شان داشت. همچنین گرایشی داشتم که خیلی قوی به پیش بروم و شاید متهم به خفه کردن شعله رابطه یا دست کم بیش از اندازه تند رفتن میشدم.

جبر تکرار چگونه بر روابط اثرگذار است؟

به طور خلاصه اگر یکی از طرفین رابطه دچار جبر تکرار باشد بار سنگینی بر روی طرف دیگر میگذارد. اما اگر هر دو طرف از آن رنج میبرند رابطه را ناممکن میسازند مگر اینکه هر دو به طور کامل از آن آگاه باشند و فعالانه روی مسائلی کار کنند که درگیر آنند. در مورد من و همسرم، هر دوی ما مسائل     گذشته مان را در رابطه مطرح کردیم. سوء مصرف مواد و الکل او را به فردی سرزنده تبدیل میکرد و هرگز به هیچ کس اجازه نمیداد تا خود واقعیش را ببیند.

در همان اوان کودکی او آموخته بود به هیچ کس اعتماد و تکیه نکند بنابراین تعاملش را در حدی سطحی با اطرافیانش پیش میبرد تا مجبور نشود به کسی اعتماد کند. از سویی دیگر همانطور که پیشتر اشاره کردم من نیز ترس از رهاشدگی داشتم و همین امر باعث کارشکنی در روابطی میشد که در حال جلو رفتن بودند. بنابراین حس میکردم اگر خودم به را بطه پایان دهم به نوعی کنترل امور را در دست دارم.

من و همسرم اشک های بسیاری ریختیم و سالهای متمادی به طول انجامید تا با کمک روان درمانی با هشیاری و اعتدال از گذشته مان سر در آوریم و اجازه ندهیم آنچه بر ما گذشته بر روی آنچه بر ما خواهد گذشت اثری نداشته باشد.

چگونه عادات ناسالم را از بین ببریم

نابود کردن الگوهای رابطه ای ناسالم زمان بسیاری میطلبد. اما مانند هر کار دیگری در زندگی شما میتوانید با آماده کردن ذهنتان آن را به انجام برسانید.

در اینجا به چند گام اشاره میکنم که مایلم دنبالش نمایید:

  • الگوی رفتاری که آرزو دارید از میان برود را شناسایی کنید.
  • به چگونه شکل گرفتن چنین الگوهایی اذعان داشته باشید.
  • پذیرای جایگاهی باشید که حین فرایند تلاش برای بهتر شدنتان در آنجا قرار دارید. ( سرزنش خود به خاطر مسائل گذشته منطقی نیست- درستان را بیاموزد و عبور نمایید)
  • به دقت به جایی اشاره کنید که میخواهید در این فرایند برسید. ( به یاد داشته باشید که هرگز به هیچ هدفی نائل نمی آیید اگر ندانید که آن هدف کدام است.
  • در پی تقسیم هدف نهاییتان به گامهایی کوچک و انجام پذیر باشید.
  • در طول راه پیشرفت خود را بسنجید.
  • به عقبگردتان در طول مسیر اعتراف نمایید اما هرگز اجازه ندهید باعث نابودی انگیزه تان شود.

از میان بردن جبرتکرار زمانبر است. باید درک کنید که خلق و بناکردن چنین الگوهایی طی سالها به طول انجامیده است پس در طول یک شب از بین رفتنی نیستند.

هر کاری که ارزش انجام دادن داشته باشند مستلزم تلاش، تمرکز، مصمم بودن و سخت کوشیست.

بنابراین اگر با الگوهای رفتاری منفی دست و پنجه نرم میکنید یا در روابطتان به سوی افراد آسیب خورده کشیده میشود باید برای چیرگی بر آن تکانه ها سخت کار کنید.

جف کمبل

مترجم تخصصی

مترجم تخصصی

ثریا مرعشی